Diz eklemi, vücudun en büyük ve en kompleks eklemlerinden biridir. Yürüme, koşma, sıçrama ve oturma gibi temel hareketleri sağlayan diz, çok sayıda yapı ve mekanizmanın uyum içinde çalışmasıyla işlev görür. Diz anatomisini anlamak, dizdeki rahatsızlıkları ve tedavi yaklaşımlarını anlamamızı kolaylaştırır.

Dizi Oluşturan Kemikler

Diz eklemi üç ana kemiğin bir araya gelmesiyle oluşur. Femur (uyluk kemiği), tibia (kaval kemiği) ve patella (diz kapağı). Femurun alt ucu, iç ve dış olmak üzere iki kondilden (yuvarlak çıkıntı) oluşur. Tibianın üst ucundaki düzleşmiş yüzey ise plato olarak isimlendirilir. Patella, kuadriseps tendonu içerisinde gömülü, kendine özgü işlevi olan üçgen şekilli bir kemiktir. Bu üç kemik arasındaki uyumlu hareket, dizin fonksiyonel olmasını sağlar. Fibula, dizin yan tarafında bulunur ancak doğrudan diz eklemine katılmaz.

Eklem Kıkırdağı ve Menisküsler

Diz ekleminin sürtünmesiz hareket etmesini sağlayan ve şokları emen önemli yapılar bulunur. Eklem kıkırdağı, femur ve tibianın eklem yüzeylerini örten beyaz, parlak bir dokudur. Menisküsler ise femur ve tibia arasında bulunan, C şeklinde iki adet kıkırdak yapıdır. Dış (lateral) ve iç (medial) menisküs olmak üzere iki tane vardır. Menisküsler şok emici görev yapar, ekleme stabilite kazandırır ve eklem yüzeylerinin uyumunu artırır. Menisküs hasarları, dizdeki en sık karşılaşılan yaralanmalar arasındadır.

Bağ Yapıları

Dizde dört ana bağ yapısı bulunur. Ön çapraz bağ (ÖÇB) ve arka çapraz bağ (AÇB), eklem ortasında çapraz uzanır ve dizin öne-arkaya hareketini kontrol eder. İç yan bağ (medial kollateral) ve dış yan bağ (lateral kollateral) ise eklemin yan yan kaymasını engeller. Bu bağlar dizin stabilitesini sağlar. Spor yaralanmalarında en sık ön çapraz bağ ve iç yan bağ etkilenir. Bağ yaralanmaları boşalma, dengesizlik ve dize güvensizlik hissi ile kendini gösterir.

Kaslar ve Tendonlar

Dizin hareketinden sorumlu kaslar uyluk üzerinde yer alır. Kuadriseps kası dizin uzatıcısıdır ve patella üzerinden tibiaya bağlanır. Hamstring grubu kasları (uyluğun arka tarafında) dizi büker ve aynı zamanda kalçayı geri çeker. Baldırdaki gastrocnemius kası da diz ekleminin hareketine katılır. Patellar tendon, patelladan tibial tüberküle uzanır ve kuadriseps gücünü tibiaya aktarır. Bu tendonların ve kasların güçlü olması diz sağlığı için kritik öneme sahiptir.

Eklem Sıvısı ve Bursalar

Diz eklemi, sinovyal sıvı adı verilen viskoz bir sıvıyla doludur. Bu sıvı eklemin yağlanmasını sağlar, kıkırdağı besler ve şokları emer. Eklem zarı (sinovyum) bu sıvıyı üretir ve eklem kapsülünün iç yüzeyini örter. Diz çevresinde bursa adı verilen küçük sıvı keseleri bulunur; bu yapılar tendonların kemikler üzerinde sürtünmeden kaymasını sağlar. Bursa iltihaplanmaları (bursit) ve sinovit (eklem zarı iltihabı), diz ağrısının yaygın nedenlerindendir. Diz anatomisindeki herhangi bir yapının zedelenmesi, bütün eklem fonksiyonunu etkileyebilir.

Dizinizdeki herhangi bir şikayet veya rahatsızlık için doğru tanı ve tedavi planı oluşturmak amacıyla randevu alabilirsiniz.