Çarpık ayak, tıp dilindeki adıyla pes ekinovarus (PEV), bebeklerde doğuştan görülen, ayağın içe ve aşağıya doğru döndüğü yapısal bir deformitedir. Erken ve doğru tedavi edilmediğinde yürüme bozuklukları ve kalıcı şekil bozukluklarına yol açabilir. Modern tedavi yöntemleri ile başarı oranı oldukça yüksektir.

Pes Ekinovarus Nedir?

Pes ekinovarus (PEV), bebek ayağının dört temel deformite ile karakterize doğumsal bir durumudur. Bu deformiteler şöyledir: Ekinus (ayak bileğinin aşağı doğru bakması, parmak ucu pozisyonunda kalması), varus (ayağın içe dönmesi), addüktus (ön ayağın içe doğru sapması) ve kavus (ayak tabanının yüksek olması). Türkiye'de bin canlı doğumda yaklaşık 1-2 vakada görülür. Erkek bebeklerde kız bebeklere göre 2 kat daha sık rastlanır. Olguların yaklaşık yarısında her iki ayak etkilenir.

Nedenleri ve Sınıflandırma

Çarpık ayağın kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir. Genetik yatkınlık, anne karnındaki pozisyonel etkiler, bağ doku ve kas gelişimindeki bozukluklar ve nörolojik faktörler suçlanmaktadır. PEV idiyopatik (nedeni bilinmeyen, en sık görülen) ve sekonder (omurilik problemleri, kas hastalıkları gibi nedenlere bağlı) olarak sınıflandırılır. Tanı genellikle doğumda fizik muayene ile konur. Ayrıca anne karnındayken ultrason ile de tespit edilebilir, bu da prenatal hazırlık için fırsat sunar.

Ponseti Yöntemi

Günümüzde çarpık ayak tedavisinde altın standart Ponseti yöntemidir. Bu yöntem, doğumdan sonra ilk haftalardan itibaren başlanan, haftalık alçı değişimleri ile ayağın kademeli olarak doğru pozisyona getirilmesini içerir. Genellikle 5-7 hafta içinde 4-7 kez alçı değişimi yapılır. Çoğu olguda son aşamada minimal cerrahi bir işlem olan perkütan Aşil tenotomisi (Aşil tendonunun küçük bir kesi ile uzatılması) gerekir. Sonrasında düzeltilen pozisyonun korunması için Denis-Browne breysi (ayak abdüksiyon ortezi) kullanılır.

Breys Dönemi ve Önemi

Ponseti yöntemiyle yapılan başarılı düzeltme sonrasında nüks (tekrar oluşma) oranı oldukça yüksektir; bu nedenle breys kullanımı tedavinin en kritik aşamasıdır. İlk 3 ay günde 23 saat, ardından gece ve uyku saatlerinde olmak üzere 4-5 yaşına kadar breys kullanımı önerilir. Aile uyumu, başarılı bir tedavinin temelidir. Breys kullanımına uyum gösterilmeyen bebeklerde nüks oranı belirgin şekilde artar. Aileye bu konuda detaylı eğitim verilmelidir.

Tedavi Sonuçları ve Yaşam Kalitesi

Erken tanı konulan ve Ponseti yöntemi ile tedavi edilen olgularda başarı oranı %90'ın üzerindedir. Tedaviyi tamamlamış çocuklar normal yürüyebilir, koşabilir ve sportif aktivitelere katılabilirler. Geç tanı veya yanlış tedavi durumunda daha kapsamlı cerrahi girişimler (yumuşak doku gevşetmeleri, kemik düzeltmeleri) gerekebilir ve fonksiyonel sonuçlar daha sınırlı olabilir. Bu nedenle çarpık ayak tanısı konan her bebek vakit kaybetmeden deneyimli bir pediatrik ortopedi uzmanına yönlendirilmelidir.

Bebeğinizde ayak şekil bozukluğu fark ettiyseniz erken tedavi son derece kıymetlidir; doğru zamanda doğru müdahale için randevu alabilirsiniz.